Kim Allah'a itaat ederse

men: kim
yuti'i: itaat eder

vemen yuti'illâhe (kim Allah'a itaat ederse)

وَمَن يُطِعِ اللّهَ

İtaat, emredileni yapmaktır. Meleklerin ve diğer yaratıkların düşünmeden itaatleri ile insanın şuurlu itaatini kıyaslamak gerekir.

4:69 Kim Allah'a ve Peygambere itaat ederse, işte onlar, Allah'ın kendilerine nimet verdiği peygamberlerle, sıddıklarla, şehidlerle ve iyi kimselerle birliktedirler. Bunlar ne güzel arkadaştır.

Zaman zaman Peygamber Efendimiz'in zamanında ve yanında yaşamış olmayı, kendisini görmüş ve hizmet etmiş olmayı düşünürüz. İşte bu âyet bize bir müjdedir, sadece Peygamber Efendimiz ile değil, tüm peygamber ve sıddıklarla ve şehidlerle birlikte olmanın yolunu gösteriyor. Kur-an'da itaat kelimesini aradığımızda, çoğu yerde Allah'a ve Peygamber'e itaat şeklinde geçtiğini görüyoruz.

Bu ifade dört ayette daha kullanılmış, itaatin sonucunu anlatıyor:
yudhilhu cennâtin
4:13 cennetlere koyar
humul-fâizûn
24:52 işte onlar kurtulanlardır
feqad fâze fevzen 'azîmâ
33:71 büyük bir kurtuluşa ermiş olur
yudhilhu cennâtin
48:17 cennetlere koyar


vemen ya'sillâhe (kim Allah'a isyan ederse)

İtaatin zıddı isyandır. Bu ayetlerin yakınında isyan da söz konusu edilmiş, onun sonuçları benzer kelimelerle anlatılmış:
yudhilhu nâren
4:14 ateşe koyar
feqad dalle dalâlen mubînâ
33:36 apaçık bir şekilde sapmış olur
feinne lehû nâre cehennem
72:23 işte cehennem ateşi onundur

Sağlam kulpa tutunmuştur

qad: (tekidli geçmiş zaman)
istemseke: tutundu
'urve: kulp
vusqâ: sağlam
el-'urvetul-vusqâ: sağlam kulp

feqadi-stemseke bil-'urvetil-vusqâ (sağlam kulpa tutunmuştur)

فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى

Tutunmak, hayatı sürdürmek yolunda her canlının temel içgüdülerinden biri. Düşmemek için tutunuruz, bir yere ulaşmak için tutunuruz, destek almak için tutunuruz. Tutunmak için de sağlam bir kulp bulmak gerekir.

2:256 Dinde zorlama yoktur. Çünkü doğruluk, sapıklıktan ayırd edilmiştir. Artık her kim tâğutu inkar edip Allah'a inanırsa, sağlam bir kulpa tutunmuştur ki, o hiçbir zaman kopmaz. Allah, her şeyi işitir ve bilir.

Hiçbir zaman kopmayacak sağlam kulp imandır, islamdır, iyiliktir. Benzeri bir metafor olan "Allah'ın ipi" de (3:103) elbette Kuran'dır.

31:22 Kim iyilik yaparak kendini Allah'a teslim ederse, şüphesiz en sağlam kulpa tutunmuştur. İşlerin sonu ancak Allah'a varır.

Bu ayette vurgulanan iki nokta:
1) İyilik yapmak yetmez, Allah'a yönelmek, teslim olmak lâzım.
2) Allah'a yönelmek, teslim olmak yetmez; iyilik yapmak lâzım.
İman, islam, iyilik... Hiçbiri tek başına yetmiyor, hepsi birden gerekiyor.

Allah'ın eli - Allah'ın yüzü

yed: el
vech: yüz

İnsan organlarından yalnız ikisi Allah'a izafe ediliyor. Asla teşbih (benzetme), tecsim (cisimlendirme) ve teşhis (şahıslandırma) yapmaksızın, bu kelimelerin Kitab'ımızda nasıl parıldadığına bakalım.

yedullâh (Allah'ın eli)

يَدُ اللَّهِ

Allah'ın eli, O'nun kudretidir, verme gücüdür. Nasıl ki, biz verirken ellerimizi kullanırız, Allah verirken yedullâh söz konusu olur:
3:73... qul innel-fadle biyedillâhi yu-tîhi men yeşâ
De ki: "Lutuf Allah'ın elindedir, onu dilediğine verir.
Allah lutfu ve ihsanı bol olan, hakkıyla bilendir."

Bir büyüğe biat ederken, ahitleşirken de eller kullanılır:
48:10 Sana biat edenler, Allah'a biat etmiş olurlar.
yedullâhi fevqa eydîhim
Allah'ın eli onların ellerinin üstündedir. (Hudeybiye)
O halde kim ahdini bozarsa, ancak kendi aleyhine bozmuş olur.
Kim Allah'ın ahdine uyarsa ona büyük bir ödül ihsan edecektir.


vechullâh (Allah'ın yüzü)

وَجْهُ اللّهِ

Allah'ın yüzü O'nun rızasıdır, hoşnutluğudur. İnançlı kişiler, dünya hayatında bu rızanın peşindedir, ona yönelmişlerdir:
2:115 Doğu da, batı da Allah'ındır. Hangi tarafa yönelirseniz Allah'ın yüzü oradadır. Şüphesiz Allah, rahmet ve nimeti geniş olandır ve O her şeyi bilir.

Onlar verirken de ötelerde umdukları vechullâh için verirler:
76:8 İçleri çektiği halde, yoksula, yetime ve esire yedirirler.
76:9 innemâ nut'imukum livechillâh
"Doğrusu biz sizi, sadece Allah'ın yüzü için doyuruyoruz;
sizden ne bir karşılık, ne de bir teşekkür bekliyoruz."

Ona "ol" der ve olur

qâle: dedi, qul: de, yaqûlu: der
kâne: oldu, kun: ol, yekûnu: olur
lehû: ona

yaqûlu lehû kun feyekûn (Ona "ol" der ve olur)

يَقُولُ لَهُ كُن فَيَكُونُ

Allah'ın kudretinde acz olmadığı için küçük büyük ne varsa Allah aynı kolaylıkla yaratır. Allah için çiçeği yaratmakla, baharı veya cenneti yaratmak arasinda bir fark yoktur. Hiçbir sebebe ihtiyacı yoktur, "ol" der ve oluverir. Yasin suresi bu haberle son buluyor.

36:82 Bir şeyi dilediği zaman, O'nun buyruğu sadece
izâ erâde şey-en en yaqûle lehû kun feyekûn
ona "ol" demektir ve olur.

Hz İsa'nın olağandışı, akla sığmayan doğumunda bu açıklama yapılmış:
19:35 Allah çocuk edinmekten uzaktır, subhânehû
izâ qadâ emren feinnemâ yaqûlu lehû kun feyekûn
Bir işin olmasına hükmederse ona "ol" der ve olur.

3:59 Şüphesiz Allah katında İsa'nın durumu, Adem'in durumu gibidir. Onu topraktan yarattı. Sonra ona "ol" dedi ve oldu.

Sözle nasıl "olunur"?

Allah birşeyin olmasını dilediğinde, "ol" demesi yeterlidir. Yani O herşeye kâdirdir, başka bir sebebe, etkiye, zamana, maddeye, ihtiyacı yoktur. "ol" demesi külli iradesinin tecellisidir. İmtihan gereği, mucizeler dışındaki herşey bu maddi alemde sebeplere bağlanmıştır. Ama, sebeplere ihtiyaç yoktur, onlar ancak imtihan aracıdır.

Bir otomobil düşünün, herşeyi tam. Ama çalışmıyor. Çalışması için bir sebebe ihtiyacı var. Marşa basarız ve çalışır. Tüm çalışmayı tetikleyen ilk sebebi veririz. İlk etki olmadan, herşey mevcut olmasına rağmen kendi kendine çalışmaz. Çünkü maddi alemde sebeplere ihtiyaç vardır. O'nun katında -zamandan ve mekandan bağımsız- tabii ki ne bir sebebe ne de bir sonuca gerek vardır.

İmtihan dünyasındayız ya, herşey bir sebep-sonuç ilişkisi içinde sunulmuş ama her sebebi veren de her sonucun olmasını sağlayan da yine yüce Allah'tır. Biz tüm sebepleri bir araya getirsek, ve tetikleyici tüm hamleleri yapsak da Cenab-ı Hak istemeden sonuç ortaya çıkmaz. Allah nazarında sebepler sonuç için yeterli olmadığına göre, sebepler sonuç için önşart da olamaz

Diğer ayetler: 2:117, 3:47, 6:73, 16:40, 40:68

Hesabı hızlıdır

sere'a: hızlı oldu
serî'u: hızlı
hasebe: hesapladı
hisâb: hesap

serî'ul-hisâb (hesabı hızlıdır)

سَرِيعُ الْحِسَابِ

Bu söz Kuran'da sekiz yerde geçiyor:
2:202, 3:19, 3:199, 5:4, 13:41, 14:51, 24:39, 40:17
Bunların ilkine ve sonuncusuna yakından bakalım.

Hacc ibadetini yerine getirenlerin, her namazda tekrarladığımız duası:
2:201 Onlardan, "Rabbimiz, bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru" diyenler de vardır.
2:202 İşte onlara kazandıklarından bir nasip vardır. Allah, hesabı pek çabuk görendir.

Dikkatimizi çeken nokta, dünya için dua etmeye teşvik ediliyoruz, ancak sadece ahiret ile birlikte. Önceki âyette (2:200) sadece dünya nimetleri için dua edenler zikrediliyor ve kınanıyor. Ama sadece ahiret için dua edenlerden hiç bahsedilmiyor. Bilakis, dualarda dünya ve ahiret nimetleri birlikte vurgulanmış.

Hesabın çabuk görülmesi, bilgisayarların icadına kadar pek önemli görülmezdi. Bu aletleri programlamakla meşgul olanlar, "çabuk hesabın" ne olduğunu daha iyi takdir ederler. Milyon kere milyon ömrün hesabı birarada, ama birbirinden bağımsız olarak yapılacak ve en kısa zamanda herbir ferdin karnesi verilecek.

Son ayet, hesap gününün dehşetini ve adaletini haber veriyor:
40:16 Ortaya çıktıkları gün, hiçbir şeyleri Allah'a gizli kalmaz
Bugün mülk kimin? Bir olan ve Kahreden Allah'ın
el-yevme tuczevne kullu nefsin bimâ kesebet
40:17 Bugün herkese, kazandığının karşılığı verilir.
lâ zulmel-yevm, innallâhe serî'ul-hisâb
Bugün haksızlık yoktur. Doğrusu Allah, hesabı çabuk görendir.

Emredileni yaparlar

fa'ale: yaptı
yef'alu: yapar
yef'alûn: yaparlar
mâ: ne (zamir olarak)
emere: emretti
yu-merûn: emredilirler

yef'alûne mâ yu-merûn (emredileni yaparlar)

يَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ

Kendilerine emredileni yapanlar bütün canlılar ve meleklerdir.

16:48 Allah'ın yarattığı şeyleri görmediler mi, gölgeleri boyun eğerek Allah'a secde halinde sağda ve solda yer değiştirir.
16:49 Göklerde ve yerde bulunan canlılar ve melekler, yalnız Allah'a secde eder ve onlar asla büyüklenmezler. [secde ayeti]
16:50 Onlar, üstlerinde olan Rablerinden korkarlar ve kendilerine emredileni yaparlar.

Allah'ın mülkünde olup, yine O'nun bahşettiği kuvvet ve yeteneklerle emredileni yapmamak, O'nun istemediği istikamette gitmeyi istememek, bir tek cüz'i irade sahibi insan için mümkün. Bu özelliği Allah Teâlâ en güzel yaratışla yarattığı insana bahşetmiş ve imtihanın sırrını tam da buraya koymuş.

yâ eyyuhellezîne âmenû qû enfusekum veehlîkum nâren
66:6. Ey inananlar! Kendinizi ve ailenizi ateşten koruyun
vaqûduhen-nâsu vel-hicâretu 'aleyhâ melâikutun
yakıtı insanlar ve taşlardır, görevlileri meleklerdir
gilâzun şidâdun lâ ya'sûnallâhe mâ emerehum
haşin ve şiddetli (melekler), Allah'a isyan etmezler,
veyef'alûne mâ yu-merûn
kendilerine emredileni yaparlar.

Melekler gibi olamasak da, "Ey babacığım, sana emredileni yap" diyen çocuk kadar sabırlı ve itaatkâr olamaz mıyız?